ग्राहकांसमोर असलेली AI तुमच्या ब्रँडचे प्रतिनिधित्व करते आणि ती घडवण्यासाठी लागणारे कौशल्य अंतर्गत साधने तयार करण्यापेक्षा मूलतः वेगळे असते.
कार्य करणारा एजंट आणि विश्वासार्ह वाटणारा एजंट यांच्यातील फरक तांत्रिक असण्यापेक्षा संकल्पनात्मक अधिक असतो, कारण बहुतेक प्रॉम्प्ट संवादाची रचना म्हणून नव्हे, तर सूचनांच्या संचाप्रमाणे लिहिले जातात.
भाषाविज्ञान आणि संज्ञानात्मक मानसशास्त्र अधिक उपयुक्त चौकट देतात: संभाषणाला रचना असते आणि प्रॉम्प्ट लक्ष केंद्रित होण्यासाठी वातावरण निर्माण करतात. तुम्ही सुरुवातीला काय ठेवता, कशाची पुनरावृत्ती करता आणि शेवट कसा करता, यावर एजंटचे वर्तन निश्चितपणे घडते.
मर्यादा उपयुक्त ठरतात, पण त्या नेमक्या असतील तरच. अपवादात्मक परिस्थितींचा अतिरेक केल्यास संवाद कृत्रिम होतो आणि प्रॉम्प्ट हाताळणे अवघड बनते. त्यामुळे कमी निर्णय घ्यावे लागल्यास अधिक महत्त्वाच्या निर्णयांवर लक्ष केंद्रित करता येते.
ग्राहकांशी संवाद साधणारी AI तयार करणे व्यवसायासाठी आव्हानात्मक असते.
वैयक्तिक कर्मचाऱ्यांच्या पातळीवर AI सहकार्य स्वीकारलेल्या आणि कदाचित अंतर्गत वापरासाठी खास AI साधनेही विकसित केलेल्या तंत्रज्ञानाच्या अत्यंत उत्साही स्वीकारकर्त्यांसाठीसुद्धा, AI ला व्यवसाय आणि बाह्य जग यांच्यातील माध्यम बनवणे ही पूर्णपणे वेगळी बाब आहे.
आणि ही खरोखरच बढती आहे. AI ग्राहकांसमोर येते तेव्हा ती मेहनती प्रशिक्षणार्थीच्या भूमिकेतून अधिकृत कर्मचाऱ्याच्या भूमिकेत जाते, गणवेश चढवते आणि ग्राहकांच्या नजरेत ब्रँडचे प्रतिनिधित्व करते.
यातील जोखीम मोठी आहे. आता प्रत्येक चूक सार्वजनिक होते आणि तिची नोंदही होऊ शकते.
आम्ही तयार करत असलेली उत्पादने अनेकदा व्यावसायिक पातळीवर गुंतागुंतीचे परस्परसंवाद असलेल्या बहु-एजंट प्रणाली असतात. मात्र, तो तर्कशास्त्रीय भाग तुलनेने सोपा असू शकतो. संपूर्ण वेळ आपण एकाच एजंटशी बोलत आहोत आणि त्याचे म्हणणे अर्थपूर्ण आहे, असा विश्वास वापरकर्त्यांना वाटू देणे हे त्याहून मोठे आव्हान आहे.
म्हणून आम्ही प्रॉम्प्ट वारंवार लिहितो आणि पुन्हा लिहितो.
काही एजंट शेकडो वेळा प्रॉम्प्टमध्ये सुधारणा केल्यानंतर घडतात. प्रत्येकाचे ध्येय एकच असते: निर्धारित कामावर लक्ष ठेवणे आणि मानवी वापरकर्त्यांना भावेल अशा शैलीत बोलणे.
प्रॉम्प्ट सुधारण्याच्या प्रक्रियेतील अनुभवामुळे प्रेरणा शोधताना आम्ही अधिक कल्पक झालो आहोत. आम्ही इतर ज्ञानशाखांमधील कल्पना वापरायला सुरुवात केली आहे. अर्थातच, प्रत्येक कल्पना यशस्वी ठरली नाही आणि जी ठरली तीही पहिल्याच प्रयत्नात क्वचितच जमली. या प्रयोगशील प्रयत्नांतून आमच्या चमूत प्रॉम्प्टिंगकडे पाहण्याचा एक वेगळा दृष्टिकोन उदयास आला.
पद्धतशीरपणे काम करणारा एजंट आणि संभाषणात विलक्षण प्रभावी असणारा एजंट यांच्यातील अंतर केवळ तांत्रिक नसून संकल्पनात्मक आहे. तुमच्या प्रॉम्प्टने एजंटला ज्या विश्वात स्थान दिले आहे आणि तो प्रत्यक्षात ज्या मानवी संवादाच्या जगात काम करतो, त्यांच्यातील हे अंतर आहे.
मानवी संवादाचे जग संदिग्धतेने व्यापलेले असते. माणसे तिच्याशी चांगली जुळवून घेतात आणि प्रामाणिक हेतूने संवाद साधणारे लोक संभाषणातील सूक्ष्म, अलिखित नियमांच्या आधारे सहकार्याने त्यातून मार्ग काढतात. अपुरा तयार झालेला एजंट लगेच ओळखू येतो.
चौथ्या भिंतीचा किंवा ट्युरिंग आभासाचा भंग होऊ नये यासाठी, भाषाविज्ञान आणि संज्ञानात्मक मानसशास्त्रातील अंतर्दृष्टी वापरून आपण आपल्या एजंटना संवादकलेचा भक्कम आधार देऊ शकतो.
प्रत्यक्ष वापरातील भाषेचा अभ्यास करण्यासाठी भाषाविज्ञानाकडे अनेक साधने आहेत. त्यात संभाषण विश्लेषणाचाही समावेश होतो, जे लोक प्रत्येक क्षणी संभाषणाची रचना आणि व्यवस्थापन कसे करतात हे पाहते. प्रॉम्प्टिंगला ही चौकट लावल्यास संभाषणाकडे शब्दांची नव्हे, तर कृतींची देवाणघेवाण म्हणून पाहण्यासाठी आवश्यक संकल्पना आणि शब्दसंग्रह मिळतो.
माहिती मिळवणे किंवा देणे यांसारख्या काही कृती व्यावहारिक असतात, तर सुसंवाद टिकवणे किंवा तणाव टाळणे यांसारख्या इतर कृती सामाजिक असतात. अशा कृती संवादाच्या व्यापक रचनेत आणि त्याच्या विविध टप्प्यांत घडतात. प्रत्येक टप्प्यात काही अपेक्षित कृती असतात. संवादाला सुरुवात आणि शेवट असतोच, पण विषयांतराचे टप्पे आणि त्यापूर्वीचे संकेतही असतात. या कधीकधी अवघड वाटणाऱ्या क्षणांत नवी दिशा सूचकपणे मांडली जाते, तिच्यावर अप्रत्यक्ष बोलणी होतात आणि निर्णय घेतला जातो.
सर्वांचा हेतू उत्तम असला तरी गैरसमज नेहमीच होतात. संवादकलेतील लोकांचे कौशल्य कमी-अधिक असले, तरी मुद्दा असा की तुमच्या एजंटमागील LLM मध्ये अगदी सरासरी मानवी संवादकाकडे असणारी अंतःप्रेरणाही आधीपासून समाविष्ट नसते.
भाषिक विश्लेषणाबरोबरच संज्ञानात्मक मानसशास्त्र त्याला पूरक असा दृष्टिकोन देते. लक्ष, स्मरणशक्ती आणि निर्णयप्रक्रिया प्रत्यक्षात कशा काम करतात हे त्यातून समजते. लोक सुरुवातीच्या आणि शेवटच्या माहितीला वेगवेगळे महत्त्व कसे देतात, विशिष्ट संकेतांमुळे अपेक्षित वर्तन कसे घडते आणि संज्ञानात्मक भार कमी करणाऱ्या मर्यादा मोकळीक कशी देतात, हेही कळते.
प्रॉम्प्ट म्हणजे सूचनांसाठीचा तटस्थ डबा नाही. ते लक्ष केंद्रित करणारे वातावरण असते. त्यामुळे सुरुवातीला काय आहे, हे महत्त्वाचे ठरते. शेवटी काय आहे, हेही महत्त्वाचे ठरते. कशाची पुनरावृत्ती होते, हेही महत्त्वाचे ठरते. एखादी यादी दिल्यास, लोकांना तिचा मधला भाग आठवण्यापेक्षा सुरुवात आणि शेवट सहज आठवतो. मानसशास्त्रज्ञ याला क्रमस्थान परिणाम म्हणतात: प्रारंभिकता आणि अलीकडीलता.
व्यवहारात LLM बाबतही असेच काहीसे दिसते. सुरुवातीचे मार्गदर्शन चौकट निश्चित करते: एजंट कोण आहे, तो कोणती भूमिका बजावत आहे आणि त्याला कशा प्रकारच्या जगाशी सामना होण्याची अपेक्षा आहे. शेवटचे मार्गदर्शन अनेकदा “त्याने सर्वांत शेवटी ऐकलेली गोष्ट” असल्यासारखे परिणाम करते. सर्वांत महत्त्वाच्या सूचना तिथे ठेवल्यास त्यांची अंमलबजावणी होण्याची शक्यता वाढते.
प्रॉम्प्टमध्ये विविध सूचना कुठे ठेवायच्या याचा काळजीपूर्वक विचार करतानाच, त्या सूचना एजंटसाठी तयार करत असलेल्या एकूण सीमांचे स्वरूपही आपण तपासले पाहिजे.
सूचना आपल्या एजंटवर मर्यादा घालतात. त्यामुळे त्याला सोडवाव्या लागणाऱ्या परस्परविरोधी शक्यता कमी होतात आणि समस्येची एकूण व्याप्ती संकुचित होते. एजंटचे काम हाताळण्याजोगे करण्यासाठी आपल्या प्रॉम्प्टमध्ये पुरेशा मर्यादा असणे आवश्यक आहे.
मानवी कर्मचाऱ्यांना, विशेषतः कमी अनुभवी कर्मचाऱ्यांना सूचना देताना, हातातील कामातील संदिग्धता शक्य तितकी दूर करून त्यांचा संज्ञानात्मक भार कमी करणे शहाणपणाचे असल्याचे मानसशास्त्र सांगते. मर्यादा स्वातंत्र्य रोखतात असे वाटू शकते. पण कमी निर्णय घ्यावे लागल्यामुळे उरलेल्या काही महत्त्वाच्या निर्णयांवर लक्ष देता येते आणि मर्यादांच्या चौकटीत कृती करताना सर्जनशीलता वापरता येते.
याउलट, कल्पना करता येईल अशा प्रत्येक अपवादात्मक परिस्थितीसाठी वर्तनाची उदाहरणे देऊन एजंटला एकही निर्णय घ्यावा लागू नये असा प्रयत्न केल्यास संभाषण कृत्रिम होते. शिवाय, ‘जर-तर’च्या अटींनी जोडलेला अवजड, फ्रँकेन्स्टाइनसारखा प्रॉम्प्ट तयार होतो, ज्याचे व्यवस्थापन दुःस्वप्न ठरते.
(फ्यू-शॉट उदाहरणांनो, हे तुमच्यासाठीच आहे.)
मर्यादा योग्य रीतीने आखलेला प्रॉम्प्ट दिशेबाबत पुरेशी स्पष्टता देतो, पण कामाच्या तपशिलांचा अतिरेक करून एजंटला निष्क्रिय करत नाही. अनेकदा याचा अर्थ एजंटने काय बोलावे किंवा बोलू नये आणि ते कसे बोलावे किंवा बोलू नये, या दोन्ही बाबतींत कमी अपवादात्मक परिस्थिती किंवा उद्दिष्टे ठेवणे असा होतो.
आमच्या अनुभवानुसार, सीमा बदलण्यासाठी तुम्हाला फ्यू-शॉट उदाहरणाची गरज भासत असेल, तर तुमची सीमा पुरेशी नेमकी नाही. मूळ सूचनांकडे परत जा आणि त्या अधिक नेमक्या करा.
संज्ञानात्मक मानसशास्त्राच्या दृष्टिकोनातून, प्रॉम्प्टमध्ये विविध सूचना कुठे ठेवाव्यात आणि एजंटच्या समस्येची व्याप्ती सर्वोत्तम रीतीने मर्यादित करण्यासाठी किती व कशा दर्जाच्या सूचना आवश्यक आहेत, याचा आम्ही विचार केला आहे.
भाषाविज्ञानाच्या दृष्टिकोनातून संवादकलेबद्दल आधी नोंदवलेल्या निरीक्षणांचा आधार घेत, संवादकेंद्रित सूचना एजंटच्या व्यापक कार्यसीमेचा भाग मानून आपण प्रॉम्प्टिंगचा दृष्टिकोन पूर्ण करू शकतो.
ग्राहकांसमोर असलेल्या AI साठी संवाद हे नेहमीच अधि-कार्य असते, आपण ते मान्य करो वा न करो. प्रॉम्प्टमध्ये संवादाचा जाणीवपूर्वक विचार करताना, एजंटची संभाषणक्षमता सुधारण्यासाठी त्याच्या क्षमतेचा किंवा “संज्ञानात्मक भारा”चा काही भाग संवादाची जाणीव ठेवण्यासाठी आणि त्याला प्रतिसाद देण्यासाठी वापरण्याची बांधिलकी आपण स्वीकारतो.
मात्र, त्याबदल्यात समस्येची एकूण व्याप्ती हाताळण्याजोगी आणि स्पष्ट मर्यादित ठेवण्यासाठी आपल्याला मुख्य कामाचा आवाका कमी करावा लागू शकतो.
म्हणून ग्राहकांसमोर असलेल्या AI साठी अधिक चांगला संवाद आणि निर्णय घडवणाऱ्या परिस्थितीची आपण सर्वंकष रचना करतो. आमचे उद्दिष्ट लहान आणि स्पष्ट मर्यादा असलेले एजंट तयार करणे हे आहे, ज्यांचे मुख्य काम संवादाच्या अधि-कार्याच्या संदर्भात मांडलेले किंवा त्यात समाविष्ट केलेले असते. आम्ही उदाहरणांच्या आधारे सुधारत राहाव्या लागणाऱ्या सूचनांचे ढीग लिहीत नाही. उदाहरणांची गरजच उरणार नाही इतक्या नेमक्या आणि परिष्कृत सूचनांचा छोटा संच आम्ही लिहितो.
हा प्रॉम्प्टिंग दृष्टिकोन वापरून आम्ही असे एजंट तयार करतो, जे केवळ निर्धारित कामावर लक्ष ठेवत नाहीत, तर ते संवादातील सहजता आणि सफाईने पूर्ण करतात.
संकल्पनात्मक रूपरेषा स्पष्ट झाल्यानंतर, पुढील लेखात आपण अधिक व्यावहारिक बाबींवर लक्ष केंद्रित करू. प्रत्यक्ष वापरातील प्रयत्न आणि चुकांतून ही तत्त्वे प्रॉम्प्टमध्ये लागू करताना समोर आलेल्या काही महत्त्वाच्या पद्धती आपण पाहू. विशेष म्हणजे, अत्याधुनिक मॉडेलचे पुरवठादारही त्यांच्या प्रॉम्प्टिंग मार्गदर्शनात अशाच पद्धती समाविष्ट करू लागले आहेत. पुढच्या वेळी आणखी माहिती पाहू.